Longa vida a Ferrol

 

Seica hai cento cincuenta anos Ferrol deixou de ser vila para ser cidade por decreto, pola maxia dun escrito nun papel. Mais a verdade é que, logo dese século e medio, Ferrol deixa de ser cidadela militar para ser campo aberto á cidadanía sen uniforme. Os muros veñen abaixo e as estancias onde se fundían armas pasan a ser museos.

Con todo, as súas pedras históricas fan lembrar un mundo dividido entre os de «dentro de portas» e os de «fóra de portas» da muralla. Dentro dela estiveran os barrios de Esteiro, da Madalena e do Ferrol Vello. Alén dela, a ría e, por tal razón, os transeúntes das rúas ferrolás aínda se dividían en «os desta banda» e «os da outra banda». Todos eran da Ferrolterra. Os da outra gozaban dun privilexio nos centros de estudio: saían das aulas con adianto, para colleren a lancha que os levaba a casa.

En Ferrol todo era mariño, desde o transporte á política, e algo inglés malia a condición pérfida da Albión, sempre inimiga dos españois. Os uniformados de azul mandaban desde a Capitanía Xeneral, por cima do xardín de Herrera, onde unha estatua recorda a necesidade de aliarse co inimigo. Alí está, en bronce, Jorge Juan, que trouxo a traballar nos estaleiros os renegados do Imperio Británico, católicos ou puritanos. Eles foron os primeiros, e os últimos serían os enxeñeiros da Vickers que se foron da «factoría naval» co susto dunha guerra civil imparable segundo os servizos de intelixencia británicos. Marcharon os ingleses pero quedaba o seu espírito. Na cidade dos estaleiros e o arsenal o importante era estudar inglés. O francés era unha perda de tempo…

Ferrol sempre ollou con certa rivalidade á capital da provincia, a Coruña dos comerciantes, onde non se construían buques. A xente vella de Ferrol andaba coa teima de que a cidade fora sempre lugar de moita fineza. Coma tal esgrimían o bo castelán que se falaba, imitado do que traían de Cádiz e Cartaxena os destinados daquelas terras de luz ás bretemosas do Arco Ártabro.

Cidade de clases e castes, pouco a pouco foi vendo os militares de azul cederen importancia aos civís sen uniforme, aínda que con mente encravada na disciplina, na xerarquía e na obediencia. Os enxeñeiros comezaban a mandar, e os mariños facíanse enxeñeiros: importaba máis construír buques que gobernalos.

Mais o mundo ferrolán derrubouse cando se estaba a producir a súa peculiar transición. Cando os fillos dos mariños deixaban de ir á Escola Naval e tentaban sorte nas escolas técnicas, veu «a reconversión»; e iniciouse o maior desperdicio de coñecemento que en España toda se vira. Chegou a prexubilación xeral á Ferrolterra, ninguén se salvou, nin nunha banda nin na outra. Homes en plenitude das súas capacidades, na idade en que a experiencia os fai sabios, pasaron a cobrar e non facer nada.

O Ferrol das liñas rectas nas rúas e das curvas complexas nos barcos pasou a ter algo de fantasmal do que non se dá liberado. Se cadra é a enerxía do coñecemento cesante dos seus prexubilados que flúe á procura de se transmitir…

En fin, vila ou cidade, ¡longa vida a Ferrol! (”A voo de tecla”, La Voz de Galicia, 14/10/2008)

Share