Discurso na entrega do Premio Blanco Amor 2013

(2 de novembro de 2013, no Teatro Jofre de Ferrol)
Amigo alcalde, donas e cabaleiros:
Este día chamoume o Xosé Manuel Rey e propúxome falar de Eduardo Blanco Amor, do premio que leva o seu nome, do galardoado de hoxe e mais do que me petase. E así lles vou facer, mais desde o punto de vista narcisista e ególatra dun escritor, esperando ficar na vaidade –grande forza creadora– e non entrar na soberbia. Vaia o meu agradecemento ao alcalde da cidade en que me fixen persoa pola oportunidade que me brindou.
Eu souben moito de Eduardo Blanco Amor, a quen coñecín en Madrid e tratei en Galicia. Mais tamén souben del –aínda máis– en Buenos Aires, capital dunha das miñas patrias.
Unha noite de calor bruta do xaneiro austral, no Centro Ourensán da capital maior de todos os galegos don Rodolfo Prada contoume que, de solteiro, moraba na pensión de “don Francisco de Ourense”. Seica un día o patrón lle pediu permiso para sentar á súa mesa un rapaz que acababa de chegar de Galicia e viña recomendado. Era Eduardo, que optara pola emigración a un mundo vasto, onde se podía ser artista e homosexual sen condenas gratuítas.
Blanco Amor medrou inmensamente en Buenos Aires, sempre co oído posto a “ese grande monstro creador de cultura” como el lle chamaba ao Brasil. Sen formación filolóxica, construíu unha coiné con todas as formas dialectais do galego que chegara ás ribeiras do Prata. E atreveuse a ser “un mestre de galeguistas”, o que tantas veces me repetiron vellos da Matria Resistente coma o fenés Beito Cupeiro.
Ora, o machismo imperante na Arxentina, ao que acompañaba o fascismo do momento, amargaron a vida do intelectual ourensán. O editor de ‘Sempre en Galiza’, italiano sensibilizado pola realidade galega, contoume no Centro Galego de Avellaneda que a Blanco Amor lle chamaban “doña Eduarda” e “la donna è mobile”.
Iso non impediu que Eduardo seguise sendo el, completamente, e que as súas condicións persoais o trouxesen a Galicia a un encontro fatal, no senso do fado (que non ten por que ser ruín).
Nos tempos de liberdade republicana xorde o triángulo amoroso entre o ourensán, o granadino e o ferrolán. Eduardo Blanco Amor, Federico García Lorca e Ernesto Guerra da Cal deixan marcado a trío o corpus literario español cos poemas galegos de Federico, que escribiu Ernesto e Eduardo custodiou en orixinal ata a súa morte.
Saiba o público que me escoita que fomos Xosé Posada e eu quen lle levaron a fotocopia dese orixinal a Ernesto Gerra da Cal logo da falecer Eduardo. No restaurante Albatroz do Estoril, o ferrolán máis universal da súa xeración recoñeceu a autoría, innegable pola caligrafía…
Eduardo apareceu por Madrid á procura de un ir pasandiño pola vida cando a crise económica da Arxentina dos xenerais criminais lle facía pasar necesidades. Alí o atopamos nos colexios maiores da cidade universitaria facendo profesión de galeguismo, famoso por ‘A esmorga’ e pola versión cinematográfica da súa grande novela, ‘La parranda’.
Despois recalou en Galicia, acollido a unha pensión filantrópica, e aínda escribiu e loitou por un soño de esquerdas e liberdades. Nunha memorable sesión no Ateneo da Coruña, o autor de ‘La catedral y el niño’ dixo frases históricas: “un escritor distínguese non polo número de páxinas que publicou senón polo das que tirou á papeleira”, “a vida do adulto é un constante intento de involución uterina”, “eu xa vou cara ao nada que nos espera sinceramente aos que non temos ningunha fe relixiosa”.
E foise. Fixéronse homenaxes. Ninguén lle discutiu o valor esmagador da súa obra. Mais só deixara na vida unhas sobriñas vellas, que devecían por venderen os orixinais do defunto.
Naqueles tempos había en Galicia un importantísimo premio literario, o principal, o Cidade da Coruña. Unha novela de quen vos fala, ‘Fábula’, gañou ese premio, e a seguir o español da crítica. Publicada e reeditada, ten a honra de ser a última gañadora daquel galardón histórico.
Porque a seguir entrou na Coruña o vendaval españoleiro que axitaba quen, para ser honrado, debería mudar os seus apelidos a Velázquez y Velázquez, pois Vázquez vén de Vasco, nome galego, e Velázquez de Velasco, nome castelán.
Galicia ficou orfa dun premio literario de vulto para a narrativa con folgos. E cando rexurdiu, cando volvemos ter premio, foi co nome de Blanco Amor, pois non todo se fai mal no Impaís Levitante (ampliación do Castroforte de Baralla de don Gonzalo Torrente). Fíxoo coa organización dos concellos galegos menos o de “Lacuruña” do insensible e insensato “Paco para los amigos”.
Cómpre estarmos ledos porque o sistema municipal galego respondeu, mesmo tendo en conta a pequenez de concellos aos que armar unha festa literaria lles custa medio orzamento anual. E velaquí hoxe como se xuntan os astros para vermos que o Concello de Ferrol acolle a entrega do galardón blancoamoriano a un ferrolán: todo fica na casa. E non vou calar que hai xa anos tamén recibiu o premio unha novela de quen vos fala, ‘Alén da desventura’, que transcorre en boa parte no Ferrol do século XVIII.
Non vou falar d’’O violín de Rambrandt’ porque hai quen o faga mellor ca min; pero si quero dar a benvida ao Jorge Llorca Freire ao gremio dos novelistas.
Nos nosos paseos filosóficos por Bruxelas, o Xavier Queipo e eu temos parolado dabondo sobre os “de Ciencias” que facemos Literatura. El pasou de ser pediatra a ictiólogo e eu, como algún de vostede coñece, son enxeñeiro de telecomunicación e doutor informático.
¿Temos un xeito de escribir peculiar os que sabemos de medicina e bioloxía, ou de microondas e bits? ¿Ou só nos marca a vivencia e a capacidade de interpretarmos a vida grazas á formación? Por exemplo, se o Xavier Queipo escribe de viaxes mariñas, logo un ve tras das escenas de mar o inspector de pesca da Comisión Europea que el foi, con tantas singraduras polos sete mares…
Mais ¿no caso do Llorca? Pois… é un artista plástico, caramba. Se a iso se unir a vontade narrativa, e, no seu caso, o humor, a novela está servida. ‘O violín de Rembrandt’ vai facer rir a moita xente porque Jorge Llorca coñece ámbitos que nos son restrinxidos aos que navegamos por mares doutras vaidades.
En fin, Jorge: benvido ao gremio universal dos narradores, que non precisa escola máis que a da vida. E segue na teima…
Vou rematar, amigo Alcalde, mais non de súpeto.
Volvo ao humor do pintor Llorca: este día díxome que che pedise que esixas un canon para Ferrol por exportación de talento a Galicia, a España e ao mundo enteiro. E eu engado: debes facer un monumento ao talento ferrolán e un mausoleo en Catabois para os que foron ferroláns talentosos e xeniais, con chama perpetua e garda de honra.
Concepción Arenal, Pablo Iglesias, José Fontenla Leal, Francisco Franco (cuxos restos agora seica non queren en Madrid), Ramón Franco, Camilo Alonso Vega, Antonio Soto Canalejo, José Ramón Sobredo Rioboo, José Castedo Carracedo, Ricardo Carballo Calero, Gonzalo Torrente Ballester, Ernesto Pérez Güerra (ou Guerra da Cal)… Así ata chegarmos a Andrés do Barro (Lapique de primeiro apelido).
Hai pouco o xornalista Nicolás Vidal púñame sobre a pista dos ferroláns no Pequín dos anos 70. Falei co eumés Manuel Molares e fiquei abraiado de ata onde Ferrol mandou no mundo: cando o Molares se fixo cargo de abrir a axencia EFE na capital da China, alí estaban dous amigos do Ferrol vello: o que inspirara os discursos do Mao Zedong, daquela profesor de castelán na universidade, e o embaixador de España.
Pepe Castedo fora o vermello, José Ramón Sobredo o mariño de guerra metido a diplomático (por certo, pai de Evangelina Sobredo, a Cecilia, cantora de sona). Con eles, na casa do matrimonio Molares-Garza, andaba un matrimonio americano, os Bush, George e Barbara. Tomen nota.
E agora si que termino: hai días, neste teatro proxectábase de estrea ‘O tren que me leva’, documental sobre o malogrado xenio ferrolán que conseguiu a proeza de obter catro discos de ouro en España cantando en galego. No xuízo do ferrolán predilecto Vicente Araguas, un caso único na historia da cultura musical española…
En fin –amigos Llorca e Rey–: certo que Ferrol é unha cidade netamente exportadora de talento. Mais fáltalle unha escola de relacións públicas e comercio internacional. Porque unha cidade non é o que é senón o que o mundo coñece dela.
Dígoo sabendo que o Antonio Soto, o rapaz de vintetrés anos que armou a maior revolución anarquista de Historia do mundo, alá onde o mundo se acaba, na Patagonia, avergoñábase de que fose conveciño seu, do Ferrol de sempre, o xeneral Cerillita (tamén coñecido como Franco). Mais todos me valen, do anarquismo ao fascismo, para repetir con Gonzalo Torrente Ballester o dito de Graham Greene referido a Inglaterra: “Ferrol me fecit”. Como din os vellos que falan bo galego, todos “foran” de Ferrol. A todos os fixera esta cidade única no mundo…
Moi agradecido pola vosa atención.

Share